Kabanata 10:

Kayamanan at Karalitaan

(Ang Buod ng “El Filibusterismo”)

Sa bahay ni Kabesang Tales nakipanuluyan si Simoun.  Ito’y nasa pagitan ng San Diego at Tiyani.  Nagdarahop si Kabesang Tales ngunit dala nang lahat ni Simoun ang pagkain at ibang kailangan at dalawang kaban ng mga alahas.

Ipingmalaki ni Simoun ang kanyang rebolber kay Kabesang Tales.  Nagdatingan ang mga mamimili ng alahas.  Si Kapitan Basilio, ang anak na si Sinang at asawa nito, Si Hermana Penchang mamimili ng isang singsing na brilyante para sa birhen ng Antipolo.  Binuksan ni Simoun ang dalawang maleta ng alahas.  Mga alahas na may iba’t ibang uri, ayos, at kasaysayan.

Napatingin si Kabesang Tales sa mga alahas ni Simoun.  Naisip niyang parang sa tulong ng kayamanang iyon ay tinutudyo siya ni Simoun, nilalait ang kanyang kapahamakan.  Sa bisperas pa naman ng araw ng kanyang pag-alis sa bahay niyang iyon isa lamang pinakamaliit sa mga brilyanteng iyon ay sapat nang pantubos kay Huli at makapagbigay ng kapanatagan sa matanda na niyang ama.  Wala namimili isa man sa mga nagsitawad sa mga luma ang makasaysayang alahas ni Simoun.

Inilibas ni Simoun ang mga bagong hiyas.  Dito namili sina Sinang at iba pa.  Siya raw ay namimili rin ng alahas, ani si Simoun.  Tinanong si Kabesang Tales kung may may ipabibili.  Iminungkahi ni Sinang ang kuwintas.  Tinawaran agad ni Simoun ng makilalang iyon nga ang kuwintas ng kasintahang nagmongha.  Limandaang piso.  O ipagpalit ng Kabesa sa alin mang hiyas na maibigan niya.  Nag-isip si Kabesang Tales.  Ani Hermana Penchang ay di dapat ipagbili iyon dahil minabuti pa ni Huli ang paalila kaysa ipagbili iyon.  Isinangguni raw muna ni Kabesang Tales sa anak ang bagay na iyon.  Tumango si Simoun.

Ngunit nang nasa labas na ng bahay ay natanaw ni Kabesang Tales ang prayle at ang bagong gumagawa ng lupa.  Nangagtawanan pa iyon ng makita si Kabesang Tales.  Tulad niya ay isang lalaking nakita ang kanyang asawa na kasama ang ibang lalaki at pumasok sa isang silid at nangagtatatwanang inaglahi ang kanyang pagkalalaki.  Bumalik ng bahay si Kabesang Tales.  Sinabi kay Simoun na di niya nakausap ang anak.

Kinabukasan, wala si Kabesang Tales.  Gayundin ang rebolber ng mag-aalahas-wala sa kaluban at ang naroroon ay isang sulat at kuwintas ni Maria Clara.  Humingi ng paumanhin si Kabesang Tales sa pagkakahuha ng baril na kailangan daw niya sa pagsapi niya sa mga tulisan.  Pinagbilinan si Simoun na mag-ingat sa paglakad sapagkat pagnahulog ang mag-aalahas sa kamay ng mga tulisan ay mapapahamak ito.  Ani Simoun: sa wakas ay natagpuan ko ang taong aking kailangan: Pangahas ngunit mabuti nga ito-marunong tumupad sa mga pangako.

Dinakip ng mga Guwardiya Sibil si Tandang Selo.  Natutuwa si Simoun.  Tatlo ang pinatay ni Kabesang Tales ng gabing iyon.  Ang prayle, ang lalaking gumagawa sa lupa, at ang asawa nito ay nagkaroon ng madugong pagkamatay-putol ang leeg at puno ng lupa ang bibig.  Sa tabi ng bangkay ng babae ay may papel na kinasusulatan ng Tales na isinulat ng daliring isinawsaw sa dugo.